Klimplanten verdienen een plaats in elke tuin

Klimplanten zijn een slimme manier om meer groen in je tuin te krijgen zonder extra grondoppervlak nodig te hebben. Ze groeien omhoog langs muren, schuttingen of pergola’s en voegen zo in één keer vele verticale vierkante meters groen toe. Ze spelen een steeds grotere rol in klimaatvriendelijke tuinen, nieuwbouwprojecten en biodiversiteitsherstel. Van verkoeling tot voedselbron: deze verticale groeiers doen veel meer dan je op het eerste gezicht zou denken.

Een groene tuin is een koelere tuin

Klimplanten helpen mee om hittestress te verminderen: hun bladeren verdampen water, waardoor de omgevingstemperatuur daalt. Een begroeide muur warmt minder op en straalt minder hitte uit; op een warme zomerdag kan de buitenzijde wel 10 tot 15°C koeler zijn dan een kale stenen muur, wat binnenshuis vaak een temperatuurdaling van 3 tot 5°C oplevert. Ook een pergola met klimplanten boven het terras zorgt voor natuurlijke schaduw. Groene gevels worden in nieuwbouw steeds vaker toegepast omdat ze zowel isoleren als verkoelen. Klimplanten zijn daarmee een slimme, natuurlijke airco.

Voorbeeld van klimplanten bij een terras. Foto: Anneke Beemer

Wat betekenen klimplanten voor de biodiversiteit?

Klimplanten zijn van grote waarde voor de biodiversiteit, omdat ze talloze dieren aantrekken en voorzien van voedsel, nestgelegenheid en bescherming. Veel bloeiende soorten zijn ware nectar- en stuifmeelmagneten voor bijen, hommels en vlinders. Dicht groeiende klimmers zoals klimop (Hedera helix) en vuurdoorn (Pyracantha coccinea) een bieden juist een veilige schuilplaats voor vogels zoals mussen en merels, tegen roofdieren en weersinvloeden. Zo dragen klimplanten op een heel directe manier bij aan meer leven in de tuin en versterken ze de biodiversiteit in de omgeving.

Klimplanten kiezen

De keuze voor een klimplant hangt sterk af van de standplaats: zon, halfschaduw of schaduw. De meeste klimplanten zijn bladverliezend, maar er zijn ook soorten die het hele jaar groen blijven. In de onderstaande tekst staat per plant aangegeven of het om een groenblijvende soort gaat.

Klimplanten voor in de zon

• Blauwe regen (Wisteria sinensis) — spectaculaire bloei, sterke groeier, aantrekkelijk voor bestuivers
• Klimroos (Rosa) — ideaal voor over een pergola of prieel en tegen muur of schutting, trekt veel bestuivers (enkelbloemige of halfgevulde bloemen)
• Druif (Vitis vinifera) — eetbare vruchten, houdt van warmte (nb. er zijn ook sierdruiven zoals Vitis vinifera ‘Purpurea’), sterke groeier
• Passiebloem (Passiflora caerulea) — exotisch ogende bloemen, geeft in warme jaren soms eetbare vruchten, beschutte standplaats, in milde winters groenblijvend
• Toscaanse jasmijn (Trachelospermum jasminoides) — groenblijvend, heerlijk geurende bloemen, beschut plaatsen tegen koude oostenwind in de winter (verdraagt ook vrij veel schaduw)
• Vaste lathyrus (Lathyrus latifolius) — bloeit van juli-september met wit of roze geurloze bloemen, komt elk jaar terug, aantrekkelijk voor bestuivers

Een bloeiende Lathyrus latifolius. Foto: Anneke Beemer

Klimplanten voor in de schaduw en halfschaduw

• Kamperfoelie (Lonicera peryclymenum)— Geurend, trekt veel bestuivers. Lonicera henryi is bladhoudend, echter niet geurend.
• Bosrank (Clematis) — de grootbloemige soorten zijn gevoelig voor droogte en vatbaar voor verwelkingsziekte. Kies daarom liever voor de sterke, kleinbloemige soorten zoals viticella, tangutica en montana. Clematis armandii is bovendien groenblijvend en heerlijk geurend.
• Klimhortensia (Hydrangea anomale petiolaris) — kan in de volle schaduw, bloemen aantrekkelijk voor bestuivers.
• Valse klimhortensia (Schizophragma hydrangeoides)  — kan in de volle schaduw, bloemen aantrekkelijk voor bestuivers, bloemen staan minder ver naar voren dan bij bovenstaande klimhortensia.
• Klimop (Hedera helix) — sterke groeier, bladhoudend, bloei aantrekkelijk voor laat vliegende bijen. Bessen aantrekkelijk voor vogels. De kleinbladige klimop is minder groeikrachtig en beter geschikt voor de tuin, zoals bijv. ‘Plattensee’, ‘Woerner’, ‘Green Ripple’ en ‘Goldchild’

Hoe klimplanten klimmen

Klimplanten gebruiken verschillende manieren om omhoog te groeien, en die techniek bepaalt waar en hoe je ze het beste kunt toepassen. Afhankelijk van de klimwijze is soms extra ondersteuning nodig — en bij krachtige groeiers is een stevige constructie absoluut onmisbaar.

• Soorten met hechtwortels — zoals klimop, klimhortensia, wilde wingerd en Toscaanse jasmijn — hechten zich rechtstreeks aan muren en schuttingen.
• Planten die met ranken klimmen, zoals druif en bosrank, gebruiken fijne grijparmpjes om zich vast te houden aan hun omgeving. Deze grijparmpjes zoeken vanzelf steun en wikkelen zich om draden, stokken of andere takken heen, zodat de plant de hoogte in kan groeien.
• Slingerplanten zoals blauwe regen en kamperfoelie 'slingeren' of 'draaien' zich met de hele stengel om de steun heen, zoals een paal, boomstam, draad of pergola.

Leiplanten

Leiplanten, zoals leifruit (Malus, Pyrus) en vuurdoorn (Pyracantha coccinea), zijn ook uitstekend geschikt om een muur of gevel te vergroenen. In tegenstelling tot echte klimmers hebben leiplanten ondersteuning én begeleiding nodig: je leidt de takken met behulp van snoei horizontaal langs draden, een rek of een andere constructie. Zo ontstaat uiteindelijk een strakke, groene wand. Omdat leiplanten niet zelf hechten, veroorzaken ze geen schade aan muren.

Praktisch

Bevestig een rek of klimsteun altijd een paar centimeter van de muur af, zodat de plant de ruimte heeft om te groeien. Plant klimplanten ongeveer 20-30 centimeter van de gevel, enigszins schuin gericht naar de gevel of paal. Verbeter de grond door tuinaarde of compost door de bestaande bodem te mengen. Geef jonge planten in het eerste jaar regelmatig water; een bedekte bodem helpt bovendien tegen uitdroging. Zowel leiplanten als klimplanten hebben baat bij regelmatige snoei, om de groei te sturen en — bij sommige soorten — een rijke bloei te stimuleren.

Klimplanten zijn betekenisvol groen voor tuin en openbare ruimte: ze koelen, vergroten biodiversiteit en bieden voor elke standplaats een passende keuze.